Strona główna

Mapa strony

Moje publikacje









Rosja i ZSRR w XX wieku

Wojna domowa

Deportacje w ZSRR

GUŁag

Polityka represyjna

Wielki terror

Konflikt rosyjsko-czeczeński

HISTORIA ROSJI I ZSRR


Wybrane zagadnienia z historii ZSRR i Rosji w XX wieku.

Wojna domowa rozumiana jako starcie bolszewików z kontrrewolucyjnymi siłami różnej proweniencji trwała od jesieni 1917 r. do 1920 (a na Dalekim Wschodzie i w Azji Centralnej do 1924 r. Istotne dla jej rezultatów zjawiska miały miejsce od połowy 1918 r. do końca roku 1919. Po odparciu ataków armii adm. Kołczaka na wschodzie, gen. Denikina na południu i gen. Judenicza na północy militarna pozycja bolszewików była już w zasadzie niezachwiana.

Masowe deportacje ludności były jednym z najważniejszych instrumentów polityki represyjnej w państwie radzieckim, zwłaszcza w okresie stalinowskim i dotknęły wiele milionów osób. Obok funkcji represyjnych odgrywały one poważną rolę ekonomiczną, w znacznym stopniu przyczynając się do gospodarczej eksploatacji terenów słabo zaludnionych, o trudnych warunkach klimatycznych.

Termin "GUŁag" stał się symbolem represyjności państwa radzieckiego. System obozów koncentracyjnych zainicjowany jeszcze w czasach leninowskich, został niebywale rozwinięty pod rządami Stalina. Powstała sieć placówek obozowych o różnej wielkości i formie, w których przetrzymywano miliony osób, intensywnie eksloatując więźniów jako się roboczą w najtrudniejszych warunkach.

Mianem "wielkiego terroru" określa się wielką falę represji zapoczątkowaną latem 1937 r. i trwającą do listopada 1938 r. Symbolem tych represji stał się ówczesny ludowy komisarz spraw wewnętrznych (NKWD) Nikołaj Jeżow. Z dostępnych dziś źródeł wynika, że w latach 1937-1938 NKWD aresztowało l 575 000 osób, skazano w tym okresie l 345 000 osób, z tego 681 692 osób (czyli 51%) rozstrzelano. Nie są to kompletne dane obrazujące rozmiary represji. Nie obejmują ofiar masowych deportacji, aresztantów zmar­łych w wyniku tortur, w czasie pobytu w więzieniu lub podczas drogi do obozów koncentracyjnych.

Konflikt rosyjsko-czeczeński, zrodzony w wyniku kolonizatorskich działań rosyjskich na Kaukazie Północnym, trwał z różną intensywnością i w różnych formach przez stulecia. Dążenia ludu czeczeńskiego do niezależności owocowały zrywami powstańczymi pod panowaniem caratu i władzy radzieckiej, krótkotrwałym wybiciem się na niepodległość i krwawym tłumieniem owych niepodległościowych dążeń. Wojna rosyjsko-czeczeńska stała się symbolem Rosji poradzieckiej i uzewnętrzniła wiele istotnych cech tego państwa.



Dwa stulecia konfliktu

Pierwsze starcia

Pierwsi imamowie

Pod sztandarami Szamila

Czeczenia w II poł. XIX w.

Rewolucje i wojna domowa

Radziecka autonomia

Deportacja

Restytucja autonomii

W dobie pieriestrojki

Niepodległa Czeczenia

Wojna 1994-1996

Między wojnami

Wojna 1999-?

Zbrodnie wojenne

KONFLIKT ROSYJSKO-CZECZEŃSKI


Konflikt rosyjsko-czeczeński, zrodzony w wyniku kolonizatorskich działań rosyjskich na Kaukazie Północnym, trwał z różną intensywnością i w różnych formach przez stulecia. Dążenia ludu czeczeńskiego do niezależności owocowały zrywami powstańczymi, krwawo tłumionymi przez carat i przez władze radzieckie, a także stałym biernym oporem ze strony górali, ignorujacych po prostu istnienie obcej dla nich władzy. W okresie "pieriestrojki" dążenia niepodległościowe Czeczenów odżyły i doprowadziły do utworzenia niepodległego państwa. Konflikt rosyjsko-czeczeński to problem intrygujący, odsłaniające wiele mechanizmów polityki rosyjskiej i radzieckiej. Wojna rosyjsko-czeczeńska stała się symbolem Rosji poradzieckiej i uzewnętrzniła wiele istotnych cech tego państwa.




System represji w ZSRR

Stalinowska polityka represyjna

Polityka represyjna 1928-1941

Polityka represyjna 1941-1945

Polityka represyjna 1945-1953

Deportacje

Historia GUŁagu

GUŁag do 1941 r.

GUŁag 1941-1945

GUŁag 1945-1953

Zarząd GUŁagu

Wprowadzenie

Biogramy

SYSTEM REPRESJI W ZSRR



Rozpowszechnione jest przekonanie, że jedną z istotnych cech systemu radzieckiego była jego represyjność, w czasach stalinowskich posunięta wręcz do rozmiarów powszechnego terroru. Represje były instrumentem władzy, bez którego nie mogła się ona obejść w dążeniu do sprawowania totalnej kontroli nad społeczeństwem. Terror wobec ogółu obywateli realizowany nie okazjonalnie, lecz stale, choć ze zmiennym nasileniem, długo był jednym z zasadniczych czynników klasyfikowania systemu radzieckiego jako totalitarnego.

Dwa podstawowe składniki systemu represyjnego:
- masowe, przymusowe przesiedlenia ludności - skala deportacji, okoliczności i ofiary poszczególnych operacji przesiedleńczych, liczba deportowanych, status prawny zesłańców, warunki pobytu w miejscach przymusowego osiedlenia, proces zwalniania z zesłania;
- system obozów koncentracyjnych - usytuowanie w ramach szerszego systemu represji, rozwój ilościowy i struktura, funnkcje penitencjarne, ekonomiczne i polityczne systemu obozowego, struktura więźniów i dynamika ich liczebności, wykorzystanie więźniów jako siły roboczej, warunki życia i pracy w obozach, zarząd systemu obozowego.




Wprowadzenie

Charakterystyka

W latach 20. i 30.

Pierwsze deportacje

Zsyłka kułacka

Oczyszczanie miast

Deportacje etniczne

W okresie II wojny światowej

Z Polski

Z Litwy, Łotwy, Estonii i Mołdawii

Radzieccy Niemcy i Finowie

Z Kaukazu

Z Krymu

Kałmucy

Po wojnie

Podziemie narodowe

Repatrianci

Kułacy z zachodnich obwodów

Ukazniki

Sektanci

Destalinizacja


MASOWE DEPORTACJE
LUDNOŚCI W ZSRR


Masowe deportacje ludności były jednym z najważniejszych instrumentów polityki represyjnej w państwie radzieckim, zwłaszcza w okresie, gdy kierował nim Józef Stalin. Jednakże obok funkcji represyjnych i swoiście pojmowanej prewencji odgrywały one ogromną rolę ekonomiczną, podobnie zresztą jak niebywale rozbudowany w tym samym okresie system obozów pracy. Masowe deportacje w ZSRR w latach 30. i 40. XX w. dotknęły m.in. mieszkańców Ukrainy, Kaukazu, Krymu, Gruzji, Polaków, Niemców, Kałmuków, Czeczenów i wielu innych



Deportacje

Z Ukrainy do Kazachstanu 1936

Deportacje 1940-1941

Liczba deportowanych

Status deportowanych

Warunki egzystencji

Wyżywienie

Mieszkanie

Odzież i obuwie

Praca

Stan zdrowia

PRZESIEDLENIA POLAKÓW DO ZSRR
LOSY NA ZESŁANIU


Deportacje Polaków i obywateli polskich w głąb ZSRR w latach 30. i 40. XX w. Liczba i rozmieszczenie deportowanych, przebieg i tryb operacji deportacyjnych, status prawny zesłańców, warunki pracy i życia na zesłaniu, stosunki z otoczeniem.



Przesiedlenia

Z Kresów

Z Wołynia

Publikacje

Przesiedlenia z Kresów do Polski po II wojnie światowej

POWOJENNE PRZEMIESZCZENIA LUDNOŚCI POLSKIEJ


Przesiedlenia ludności polskiej z dawnych Kresów Wschodnich do Polski w granicach powojennych

Druga wojna światowa i lata następujące tuż po jej zakończeniu przyniosły - obok wielu innych dramatycznych zjawisk - na wielką skalę zakrojone, masowe przemieszczenia mieszkańców Europy. Znaczący udział w nich miała ludność polska. Działania wojenne wprawiły w ruch wielotysięczne rzesze Polaków już we wrześniu 1939 r. Znaczną ich część zawierucha wojenna zagnała daleko poza kraj - jedni uciekali przed okropnościami zbrojnego konfliktu, inni chcieli z bronią w ręku walczyć o niepodległość ojczyzny. Masowe deportacje stosowane przez okupantów hitlerowskich i radzieckich wyrywały z ojcowizny setki tysięcy obywateli polskich, potrzeby wojny wymagały przemieszczania wielkich armii i nie mniej licznych zastępów cywilnych pracowników. Wielu ludzi skłaniał do ucieczki z dotychczasowych siedzib terror okupantów, ale i różnych ugrupowań podziemia o nacjonalistycznym charakterze. Zakończeniu wojny towarzyszył nie tylko powrót do domów tych wielotysięcznych rzesz, ale i nowy etap przemieszczeń podyktowanych politycznymi decyzjami zwycięzców. I znów Polska, teraz już w nowych granicach, stała się areną wielkich wędrówek Polaków, Niemców, Żydów, Ukraińców, Białorusinów, a w mniejszej liczbie także przedstawicieli innych narodowości.



Deportacje na wschód

Z Ukrainy do Kazachstanu 1936

Z Kresów 1940-1941

Na wschodzie

Zesłańcy w Komi

Polacy w Komi 1941-1942

Polacy w Kazachstanie w latach wojny

Polacy w Uzbekistanie w latach wojny

Polacy w Kirgizji w latach wojny

Powojenne przesiedlenia

Z Kresów do Polski

Z Wołynia do Polski

Publikacje

Masowe deportacje w ZSRR

Życie codzienne Polaków
w ZSRR

Polacy w Kazachstanie. Historia i współczesność

Polacy w Kazachstanie 1940-1946. Zesłańcy lat wojny

Wschodnie losy Polaków

Przemiany na Kresach

Przesiedlenia z Kresów do Polski po II wojnie światowej

WSCHODNIE LOSY POLAKÓW


Wschodnie losy Polaków to bogactwo rozmaitych wątków aktywności politycznej, gospodarczej i kulturalnej. Ale zarazem to doświadczenie cierpień. Wątek martyrologiczny, obecny w czasach carskich, szczególnie silnie zaznaczył się w okresie istnienia systemu radzieckiego.



Deportacje 1940-1941

Liczba deportowanych

Status deportowanych

Warunki egzystencji

Wyżywienie

Mieszkanie

Odzież i obuwie

Praca

Stan zdrowia

Pomoc i samopomoc

Otoczenia a Polacy

Postawy i nastroje

Życie religijne

Nastroje zesłanych

Publikacje

Polacy w Kazachstanie. Historia i współczesność

Polacy w Kazachstanie 1940-1946. Zesłańcy lat wojny

POLACY W KAZACHSTANIE

W latach 1940-1941 obywatele polscy zamieszkali we wschodniej części II Rzeczypospolitej stali się ofiarami stalinowskiej polityki represyjnej. Setki tysięcy osób deportowano w głąb ZSRR. Znaczna ich część trafiła do Kazachstanu. przede wszystkim do północnych obwodów republiki. Większość osiedlono w normalnych osiedlach, głównie wsiach kołchozowych, innych skierowano do pracy w przedsiębiorstwach przemysłowych, zwlaszcza wydobywczych. Musieli od podstaw tworzyć elementarne warunki bytowania, w bardzo trudnych okolicznościach. Całkowicie nowe warunki przyrodnicze, brak odpowiednich kwater, głód i szalejące choroby, wyniszczająca praca - były to czynniki opisujące położenie zesłańców. Każdy niemal dzień większości deportowanych zaczynał się i kończył pytaniami: o to co uda się zdobyć do zjedzenia, w co się ubrać, czym ogrzać kąt mieszkalny. W tej walce sukcesem był każdy kolejny dzień. Nie zawsze kończyła się ona zwycięstwem, a świadectwem tych porażek pozostają kości polskich zesłańców w kazachstańskiej ziemi.



Pojęcie i terytorium

Kresy - ujęcia uniwersalne

Kresy jako pogranicze

Kresy jako peryferie

Kresy Wschodnie - terytorium

Identyfikacja narodowa

Pojęcie identyfikacji

Identyfikacja na Kresach

Przemiany narodowościowe

Przemieszczenia ludności

Z Ukrainy do Kazachstanu 1936

Z Kresów do ZSRR 1940-1941

Z Kresów do Polski po 1944

Z Wołynia do Polski po 1944

Represje 1939-1941

Narodowościowa struktura ofiar

KRESY WSCHODNIE


Pojęcie kresów w polskim obiegu pierwotnie odnosiło się do stosunkowo słabo kontrolowanych obszarów na południowo-wschodnich rubieżach szlacheckiej Rzeczypospolitej. Późniejsza ewolucja rozumienia tego pojecia, dokonująca się w kontekście kryzysu Rzeczypospolitej, rozbiorów i ostatecznego upadku państwa, doprowadziła po odzyskaniu niepodległości do utożsamienia Kresów Wschodnich z ziemiami wschodnimi II Rzeczypospolitej. Stosunkowo rzadko i raczej nie w potocznym obiegu pojawiało sie pojęcie dalszych kresów, obejmujące utracone ziemie wschodnie przedrozbiorowego państwa. O Kresach wschodnich można mówić jako o realnych zjawiskach wystepujących na określonym, tak czy inaczej definiowanym obszarze, a więc jako o swoistym fenomenie kulturowym (w najszerszym rozumieniu kultury). Ich mieszkańcy stanowiący złożony konglomerat etniczny, religijny, kulturowy, współżyli ze sobą, uczestniczyli w rozmaitych konfliktach, stawali się ofiarami dramatycznych przeżyć. Ale za pjeciem Kresów Wschodnich kryją się także rozmaite wyobrażenia tkwiące w świadomości społeczeństwa i jego strukturalnych części. Wyobrażenia pozostajace niekiedy w znacznym dystansie do owych realiów, będące raczej zbiorem mitów i legend. To ostatnie nie zmienia jednak faktu, że właśnie owe wyobrażenia Kresów Wschodnich odgrywały niezwykle ważną rolę społeczną: polityczną, ideologiczną, kulturową.

Lata II wojny światowej przyniosły faktyczną zagładę takim Kresom Wschonim, jakie znane były obywatelom II Rzeczypospolitej. Okupacja radziecka, okupacja niemiecka, walki polsko-ukraińskie, masowe przesiedlenia - wydarzenia te całkowicie odmieniły oblicze tych obszarów pod niemal każdym względem.



Koncepcje socjalistów

Kelles-Krauz wobec kwestii narodowej

Wojenne drogi polskich socjalistów

Koncepcje "demokracji społecznej"

Z rozważań lewicy socjalistycznej

Lange w latach II wojny światowej

Lange a PKWN

W powojennej Polsce

"Kto podniesie sztandar jedności narodu?"

Spór o socjalistyczny humanizm

Poglądy Juliana Hochfelda

Koncepcje syndykalistów

Koncepcje OS "Wolność" 1939-1945

Koncepcje Związku Syndykalistów Polskich 1939-1945

Publikacje

Studia nad polską myślą socjalistyczną 1939-1948

Tradycja w polskiej myśli socjalistycznej 1939-1948

Z DZIEJÓW POLSKIEJ MYŚLI POLITYCZNEJ


Wśród różnych nurtów polskiej myśli politycznej poczesne miejsce zajmowały koncepcje działaczy i teoretyków socjalistycznych. W końcu wieku XIX stulecia Polska Partia Socjalistyczna na swych sztandarach wypisała hasła: niepodległość i socjalizm, starając się połączyć cele społeczne z narodowymi. Najwybitniejszym teoretykiem kwestii narodowej i jej rozwiązania zgodnie z pryncypiami ruchu socjalistycznego w PPS na przełomie stuleci był Kazimierz Kelles-Krauz.

W okresie II wojny światowej oba istniejące wówczas nurty polskiego ruchu socjalistycznego wypracowały koncepcje zarówno bieżącej polityki, odnoszące się do rozwoju sytuacji wojennej i położenia sprawy polskiej, kształtowania struktur podziemia i jego oblicza politycznego i społecznego, jak i stanowiące wizje powojennej Polski, jej ustroju i miejsca w Europie.

Wśród polskich socjalistów przebywających w latach wojny na obczyźnie znalazł się Oskar Lange, już wówczas znay w świecie ekonomista i teoretyk socjalizmu. Jego działalność i głoszone wówczas poglądy były charakterystyczne dla części polskich środowisk socjalistycznych, także w kraju.

W 1944 r. zwolennicy najściślejszej współpracy z komunistami utworzyli tzw. odrodzonš PPS. W maiarę rozwoju tej partii umacniało się jednak dążenie do jej niezależności i równorzędności. Najwybitniejszym ideologiem tego właśnie nurtu był Julian Hochfeld. Za sprawą działaczy PPS rozwineła się też jedna z najbardziej interesujących i ideologicznie znaczących dyskusji w drugiej połowie lat 40. - dyskusja o "socjalistycznym humanizmie".

W Polsce ruch syndykalistyczny nie odegrał poważnej roli politycznej, jednak w jego obrębie pojawiały się ciekawe idee i koncepcje. W latach II wojny światowej syndykaliści prezentowali interesujące i oryginalne pod wieloma wzgledami poglądy zarówno na kewstie bieżące, jak i na przyszłość Polski.



Z najnowszych dziejów Polski

Polska 1944-1949

Transformacja ustroju 1944-1948

Układ PKWN-ZSRR z 26 VII 1944

Mniejszości narodowe po 1945 r.

Rok 1956 na ziemiach zachodnich

Z NAJNOWSZYCH DZIEJÓW POLSKI



Z powojennych dziejów miasta

Kongres intelektualistów 1948

Warunki życia 1955-1956

Wrocław 1956 r. - książka

Wydarzenia Października 1956

Sprawa Chełchowskiego

Z POWOJENNYCH DZIEJÓW WROCŁAWIA



Strona główna

Mapa strony

Moje publikacje