Strona główna

Mapa strony

Moje publikacje





SYSTEM  REPRESJI  W  ZSRR

Stalinowska polityka represyjna

Deportacje

GUŁag


Na stronie

Historia Rosji i ZSRR

Konflikt rosyjsko-czeczeński

System represji w ZSRR

Historia GUŁagu

Masowe deportacje w ZSRR

Deportacje Polaków do ZSRR

Polacy w Kazachstanie

Wschodnie losy Polaków

Kresy Wschodnie

Przesiedlenia Polaków z ZSRR

Dzieje myśli politycznej

Z najnowszych dziejów Polski

Z dziejów Wrocławia

 

Stanisław Ciesielski

Polityka represyjna w ZSRR
w latach II wojny światowej

Toruń 2014, ss. 215

Rozdział pierwszy ma charakter wprowadzający. Skoncentrowano się w nim na dwóch kwestiach. Pierwsza z nich to przygotowania radzieckie do wojny, w tym stan sił zbrojnych i moralno-polityczna kondycja społeczeństwa radzieckiego. Druga o to rozwój sytuacji militarnej w pierwszym okresie wojny, traktowany jako przesłanka kształtowania politykę represyjną państwa radzieckiego w całym okresie wojny i wytyczone zostały główne kierunki tejże polityki.

W rozdziale drugim przedmiotem analizy stała się polityka władz w stosunku do osób już pozbawionych wolności. O takim usytuowaniu tego rozdziału zadecydowały przede wszystkim względy chronologiczne. Więźniowie przetrzymywani w placówkach penitencjarnych na terenach okupowanych przez ZSRR w latach 1939-1941 stali się pierwszą dużą grupą, która doświadczyła zasad polityki represyjnej czasu wojny. Wyodrębnione zostały przede wszystkim dwa kluczowe problemy, których analiza najlepiej - jak się wydaje - charakteryzuje ową politykę. Pierwszy to zagadnienia związane z ewakuacją więzień z terenów bezpośrednio zagrożonych działaniami wojennymi: zasady postępowania z więźniami przetrzymywanymi w podlegających ewakuacji placówkach, tryb przenoszenia więźniów w głąb państwa radzieckiego, zbrodnie na więźniach i ich związek z polityka represyjną reżimu. Drugi z wspomnianych problemów to polityka wobec więźniów odbywających kary pozbawienia wolności w systemie podległym GUŁagowi: zasady uwalniania osób, które odbyły już wyroki, przedterminowe zwalnianie więźniów, represje wobec więźniów naruszających regulaminy i przepisy o odbywaniu kar, warunki odbywania kar w okresie wojny i ich skutki.

Również dwa kolejne rozdziały zostały wyodrębnione z uwagi na grupy społeczne będące przedmiotem represji. Rozdział trzeci traktuje o polityce represjonowania żołnierzy radzieckich sił zbrojnych, przede wszystkim trzech ich grup: 1) tych, którzy trafili do niewoli niemieckiej i jeszcze w czasie wojny z niej się wydostali lub zostali wyzwoleni, 2) tych, którzy przejściowo znaleźli się w okrążeniu przeciwnika i następnie z tego okrążenia wychodzili, przedostając się na radziecką stronę frontu (tzw. okrużency), 3) tych, którzy zostali oskarżeni o ucieczkę z pola walki, wycofanie się bez rozkazu (lub wbrew rozkazowi), bądź o dezercję. Z kolei rozdział czwarty omawia represje skierowane przeciw kolaborantom, tj. obywatelom ZSRR uznanym z racji ich poczynań za zdrajców ojczyzny lub pomocników okupantów. W oby rozdziałach przedstawione zostały prawne regulacje dotyczące postępowania wobec wymienionych grup, działalność instytucji represyjnych w tym zakresie, skala represji i ich formy.

W rozdziale piątym podjęta jest próba przedstawienia najbardziej charakterystycznych cech polityki karnej wobec ludności cywilnej na radzieckich tyłach. Należały do nich: znaczne zaostrzenie kar za łamanie dyscypliny pracy i porzucanie pracy, represje wobec kołchoźników za niewypełnienie podwyższonego minimum dniówek roboczych przepracowanych na rzecz kołchozu, niezwykle surowe represjonowanie "antyradzieckiej agitacji", które to pojecie rozszerzono do absurdalnych granic. W tym rozdziale autor zdecydował się przedstawić także skalę orzecznictwa sądowego i pozasądowego w okresie wojny, rolę poszczególnych typów organów sądowych i pozasądowych w orzekaniu kar, a także strukturę wyroków sądowych i orzeczeń pozasądowych z punktu widzenia kategorii przestępstw.

Ostatni rozdział wyodrębniony został według innego kryterium. Podjęto w nim analizę jednej formy represji - masowych deportacji, tj. przymusowych przesiedleń ludności. Stało się tak z dwóch zasadniczych powodów: po pierwsze, z uwagi na wyjątkową skalę jej zastosowania w Związku Radzieckim w omawianym tu okresie, a po drugie, z racji zastosowania tej formy represji w stosunku do całych grup narodowych.





Strona główna

Mapa strony

Moje publikacje