Strona główna

Mapa strony

Moje publikacje





SYSTEM  REPRESJI  W  ZSRR

Stalinowska polityka represyjna

Deportacje

GUŁag


Na stronie

Historia Rosji i ZSRR

Konflikt rosyjsko-czeczeński

System represji w ZSRR

Historia GUŁagu

Masowe deportacje w ZSRR

Deportacje Polaków do ZSRR

Polacy w Kazachstanie

Wschodnie losy Polaków

Kresy Wschodnie

Przesiedlenia Polaków z ZSRR

Dzieje myśli politycznej

Z najnowszych dziejów Polski

Z dziejów Wrocławia

 

Stanisław Ciesielski

Terror na co dzień
Polityka represyjna ZSRR 1945-1953

Toruń 2015, ss. 313

W rozdziale pierwszym przedstawiona została polityka karna realizowana w omawianym okresie, w tym istniejące wówczas prawne podstawy działań represyjnych, struktura orzekanych kar, rola poszczególnych organów orzekających w wykonywaniu polityki karnej, a także statystyczne ujecie "efektów" tej polityki w postaci liczby i struktury skazanych.

W rozdziale drugim przedmiotem analizy stała się polityka władz w stosunku do grup i osób obwinionych o współpracę z okupantami w czasie tzw. Wielkiej Wojny Ojczyźnianej. Autor starał się przedstawić powstałe jeszcze w czasie wojny założenia polityki radzieckiej w tym zakresie, ich powojenne modyfikacje i realizację w odniesieniu do poszczególnych grup oskarżanych o zdradę ojczyzny i kolaborację. Problematyka podjęta w tej części książki wiąże się z przedmiotem analiz prowadzonych w rozdziale trzecim, traktującym o polityce represyjnej wobec radzieckich repatriantów. Ludzie, którzy opuścili obszar państwa radzieckiego jako robotnicy przymusowi, więźniowie, jeńcy wojenni, uczestnicy niemieckich i kolaboranckich formacji wojskowych i policyjnych objęci zostali przymusową repatriacją i zarazem jako cała zbiorowość potraktowani z najwyższą nieufnością, a poszczególne ich grupy stały się przedmiotem procedur filtracyjnych i szeroko zakrojonych represji. W obu rozdziałach przedstawione zostały prawne regulacje dotyczące postępowania wobec wymienionych grup, działalność w tym zakresie instytucji represyjnych, skala represji i ich formy.

W kolejnym rozdziale podjęto zagadnienie represji wobec chłopstwa w kontekście polityki wobec wsi, jaką w omawianym tu okresie realizowały władze radzieckie. Zwrócono przy tym uwagę na dwa kompleksy zagadnień: pierwszy - to skrajna eksploatacja, dyskryminacja i degradacja ludności wiejskiej na całym obszarze ZSRR i represje stosowane wobec tych, których uważano za przeszkodę w realizacji tej polityki, drugi - to represje wobec chłopstwa stosowane w procesie sowietyzacji terenów inkorporowanych, przede wszystkim w toku kolektywizacji i tzw. rozkułaczania.

Najobszerniejszą część książki stanowi rozdział poświęcony zwalczaniu narodowych ruchów oporu na obszarach anektowanych przez ZSRR w latach 1939-1940 i ponownie zajętych w 1944 r. Analizą objęto przy tym zarówno represje wobec uczestników zbrojnego podziemia, antyradzieckich organizacji narodowego oporu, jak i wobec społecznej bazy tego ruchu, zwłaszcza wobec ludności wiejskiej, poddawanej pacyfikacjom, mordom, rabunkom i masowym deportacjom.

Stosunkowo niewielki rozdział szósty dotyczy masowych deportacji zastosowanych w stosunku do wybranych grup narodowościowych w celu usunięcia ich z danego terytorium. W omawianym okresie ta forma represji zastosowana została przede wszystkim na pobrzeżu czarnomorskim i w regionie kaukaskim.

Książkę zamyka rozdział przedstawiający najgłośniejsze i uważane za charakterystyczne dla ostatnich lat reżimu stalinowskiego operacje represyjne: tzw. sprawy lotników, leningradzką, Żydowskiego Komitetu Antyfaszystowskiego i lekarzy kremlowskich. Decyzja o włączeniu tego cokolwiek niejednorodnego rozdziału do tej książki podyktowana była trzema powodami. Po pierwsze, pokazują one mechanizm nakręcania spirali represji poprzez stosowanie tzw. metody łańcuszkowej, polegającej na obejmowaniu śledztwem wszystkich osób pojawiających się w wymuszonych zeznaniach pierwszych ofiar. Po drugie, na ich podstawie można zaobserwować zależności między polityką represyjną a rozgrywkami w obrębie najwyższych kręgów władzy. Po trzecie, wiążą się one z kwestią ewentualnego planowania przez Stalina masowej fali represji na podobieństwo Wielkiego Terroru.





Strona główna

Mapa strony

Moje publikacje