Strona główna

Mapa strony

Moje publikacje





SYSTEM  REPRESJI  W  ZSRR

Stalinowska polityka represyjna

Deportacje

GUŁag


Na stronie

Historia Rosji i ZSRR

Konflikt rosyjsko-czeczeński

System represji w ZSRR

Historia GUŁagu

Masowe deportacje w ZSRR

Deportacje Polaków do ZSRR

Polacy w Kazachstanie

Wschodnie losy Polaków

Kresy Wschodnie

Przesiedlenia Polaków z ZSRR

Dzieje myśli politycznej

Z najnowszych dziejów Polski

Z dziejów Wrocławia



System represji w ZSRR

Rozpowszechnione jest przekonanie, że jedną z istotnych cech systemu radzieckiego była jego represyjność, w czasach stalinowskich posunięta wręcz do rozmiarów powszechnego terroru. Represje były instrumentem władzy, bez którego nie mogła się ona obejść w dążeniu do sprawowania totalnej kontroli nad społeczeństwem. Terror wobec ogółu obywateli realizowany nie okazjonalnie, lecz stale, choć ze zmiennym nasileniem, długo był jednym z zasadniczych czynników klasyfikowania systemu radzieckiego jako totalitarnego. W tym systemie omnipotencja upartyjnionego państwa i zmonopolizowanie decyzji odnoszących się do wielu, jeśli nie wszystkich sfer życia politycznego, gospodarczego i społecznego powodowało, iż tradycyjne rozumienie represji tylko częściowo odpowiadało realiom, charakter represji zyskiwało bowiem nie tylko pociąganie do odpowiedzialności karnej za przestępstwa, ale także stosowanie tak różnych poczynań, jak usunięcie z monopolistycznej partii, pozbawienie pracy i związanych z wykonywaniem tej pracy uprawnień, ograniczanie wybranym grupom lub jednostkom dostępu do oświaty, dóbr materialnych itp. Z tego punktu widzenia za instytucje represyjne uznać można nie tylko policję kryminalną i polityczną, sądy i prokuraturę, aparat cenzury, a także monopolistyczną partię, administrację państwową czy nawet stowarzyszenia twórcze. Polityka represyjna wytyczana była na najwyższych szczeblach wladzy z dominującym udziałem samego Stalina. Nie oznaczało to jednak, że nie wpływali na nią ludzie działający na niższych szczeblach systemu, w tym także przedstawiciele lokalnych ośrodków władzy, realizujący w ten sposób własne, partykularne, jednostkowe i grupowe interesy. Zmienny był wpływ na kształt tej polityki poszczególnych zaangażowanych w nią instytucji. Bezpośrednim realizatorem tej polityki był aparat policyjny, prokuratura i sądownictwo, ale ogromną rolę odgrywali funkcjonariusze partii komunistycznej, przede wszystkim członkowie najwyższych władz tej partii, zwłaszcza Biura Politycznego i Sekretariatu Komitetu Centralnego, sekretarze organizacji poszczególnycn szczebli. W niektórych okresach brali oni bezpośredni udział w kierowaniu operacjami represyjnymi i współuczestniczyli w podejmowaniu pozasądowych orzeczeń karnych, w tym wyroków śmierci i wieloletniego pozbawienia wolności.

Ukazanie wielorakich, zróżnicowanych co do form, metod, zakresu i okoliczności działań o charakterze represyjnym, szczegółowe analizowanie przebiegu kolejnych, bardzo licznych operacji podejmowanych przez aparat przemocy, tysięcy śledztw i losu ich ofiar zajmuje od lat wielu profesjonalnych i amatorskich badaczy. Owoce tej pracy prezentowane były w tysiącach publikacji. Ważniejsze wydaje się jednak odsłonięcie celów, motywów i okolicznoœci decyzji o stosowaniu takich czy innych represji, mechanizmów realizowania tych decyzji, ustalenie skali tego rodzaju przedsięwzięć oraz wskazanie, na ile to możliwe, ich efektów.


       

Kliknij obraz wybranej książki, a dotrzesz do szczegółowych informacji.

       




Dwa szczególnie waże składniki radzieckiego systemu represyjnego to masowe, przymusowe przesiedlenia ludności oraz system obozowy.

Niebywała skala deportacji o rozmaitym charakterze, przede wszystkim obejmujących określone grupy socjalne i narodowościowe, powodowała, że proceder ten w poważnym stopniu zmieniał strukturę gospodarczą i etniczną społeczeństwa radzieckiego. Ofiary poszczególnych operacji przesiedleńczych doświadczały ogromnych cierpień fizycznych i psychicznych, niezwykłych trudności w ułożniu sobie życia w miejscach przymusowego osiedlenia, były prześladowane i dyskryminowane na wielu płaszczyznach. Zarazem ich pracy, na poły niewolniczej, państwo zawdzięczało w znacznej mierze zagospodarowanie regionów o bardzo trudnych warunkach przyrodniczych, ale obfitujacych w rozmaite bogactwa naturalne. Deportacje radzieckie dzielone bywają na dwie grupy. Do pierwszej zalicza się przesiedlenia całych narodowości zamieszkujących na obszarze ZSRR: Niemców, ludów Północnego Kaukazu, Tatarów krymskich, Kałmuków. Drugi rodzaj deportacji stanowiły przesiedlenia dokonywane na podstawie kryteriów społecznych i politycznych. Do tej kategorii zaliczyć należy przede wszystkim deportacje z ziem polskich, z republik nadbałtyckich i z Ukrainy. Podział taki nie jest wolny od uproszczenia, zwłaszcza dostrzegalnego w przypadku drugiej z wyodrębnionych grup. Niektóre zaliczane do niej deportacje miały bowiem oczywisty aspekt narodowy, dotykając w pierwszej kolejności grupy aktywne narodowo, znaczące dla kultury narodowej, dla trwania narodu na określonym obszarze.

Termin "GUŁag" (GUŁAG, Gułag) potocznie używany jako nazwa systemu obozów pracy przymusowej w Związku Radzieckim, stał sie swego rodzaju symbolem tamtejszego systemu represyjnego. Niekiedy pojawia się jako synonim całego systemu penitencjarnego w tym kraju i to bez wyraŸnie okreœlonych ram chronologicznych. W rzeczywistoœci GUŁag (Gławnoje uprawlenije łagieriej) to nazwa centralnej instytucji nadzorującej system miejsc odosobnienia lub jego segment obejmujący obozy koncentracyjne. Instytucja ta została utworzona dopiero w 1930 r., podczas gdy obozy koncentracyjne istniały w Rosji Radzieckiej od 1918 r. W różnych okresach istnienia instytucja ta swoimi kompetencjami obejmowała nie tylko obozy koncentracyjne (stosunkowo wczeœnie nazwane poprawczymi obozami pracy), ale także poprawcze kolonie pracy, więzienia tranzytowe (przesyłowe) oraz inspektoraty robót poprawczych odbywanych bez pozbawienia wolności. Długo podlegała jej także zbiorowość przymusowych przesiedleńców zaludniających liczne specjalne osiedla. Istotą radzieckiego systemu penitencjarnego było związanie kary pozbawienia wolności z przymusem pracy. Niewolnicza praca więŸniów stosowana na masową skalę stanowić miała nie tylko formę kary, ale i doniosły instrument rozwoju gospodarki, zwłaszcza w tych dziedzinach i tych regionach, gdzie występował deficyt siły roboczej. Obozy, kolonie i specjalne osiedla stały się w efekcie dostarczycielami siły roboczej, a resort spraw wewnętrznych rozrósł się dzięki nim w prawdziwe imperium gospodarcze.


Kliknij obraz wybranej książki, a dotrzesz do szczegółowych informacji.

       


Strona główna

Mapa strony

Moje publikacje