Strona główna

Mapa strony

Moje publikacje





Historia Rosji i ZSRR

Konflikt rosyjsko-czeczeński

System represji w ZSRR

Historia GUŁagu

Masowe deportacje w ZSRR

Deportacje Polaków do ZSRR

Polacy w Kazachstanie

Wschodnie losy Polaków

Kresy Wschodnie

Przesiedlenia Polaków z ZSRR

Dzieje myśli politycznej

Z najnowszych dziejów Polski

Z dziejów Wrocławia



DZIEJE NAJNOWSZE

Serwis historyczny dotyczący historii Polski, Rosji, Europy Wschodniej




Historia Rosji i Związku Radzieckiego

Wojna domowa rozumiana jako militarne starcie bolszewików z kontrrewolucyjnymi siłami różnej proweniencji, trwała od jesieni 1917 r. do 1920 (a na Dalekim Wschodzie i w Azji Centralnej nawet do 1924 r.). Istotne dla jej rezultatów zjawiska miały miejsce od połowy 1918 r. do końca roku 1919, tj. ok. 18 miesięcy. Punkty kulminacyjne tej wojny to: 1) póŸne lato 1918 r., gdy bolszewicy byli zagrożeni na zachodzie w rezultacie okupacji niemieckiej oraz na Powołżu w efekcie działań Komucza, 2) wiosna 1919 r., gdy admirał Kołczak posuwał się w kierunku Moskwy i wreszcie wrzesień 1919 roku, gdy generał Denikin, po zajęciu Ukrainy, znalazł się dwieœcie kilometrów od stolicy, podczas gdy generał Judenicz szedł na Piotrogród z Estonii. Po odparciu tych ataków militarna pozycja bolszewików była już w zasadzie niezachwiana.

Ważny składnikiem systemu radzieckiego był rozbudowany system represji służący terroryzowaniu społeczeństwa. Dwa istotne składniki tego systemu to masowe, przymusowe przesiedlenia ludności oraz system obozów i kolonii pracy przymusowej. W okresie sprawowania wladzy przez Józefa Stalina system obozów pracy stał osiagnął gigantyczne rozmiary i stał się dzięki niewolniczej pracy więźniów podstawą imperium gospodarczego NKWD-MWD.

Jednym z najważniejszych instrumentów stalinowskiej polityki represyjnej były masowe deportacje ludności. Obok funkcji represyjnych także i one odgrywały ogromną rolę ekonomiczną. W latach 30. i 40. XX w. m.in. mieszkańców Ukrainy, Kaukazu, Krymu, Gruzji, Polaków, Niemców, Kałmuków, Czeczenów i wielu innych

Za najtragiczniejszy przejaw terroru państwowego w ZSRR uważany jest przez wielu okres od lata 1937 r. do listopada 1938 r. - tzw. Wielki Terror. W okresie tym NKWD aresztowało l 575 000 osób, skazano l 345 000 osób, z tego 681 692 osób (czyli 51%) rozstrzelano. Liczby te nie obejmują ofiar masowych deportacji, np. zesłania do Kazachstanu i Uzbekistanu 172 tys. Koreańczyków, ponad 60 tys. Polaków deportowanych z Ukrainy do Kazachstanu itp., a także osób zmarłych w aresztach wyniku tortur, w czasie pobytu w więzieniu lub podczas drogi do obozu. Ponadto w latach 1937-1938 w obozach zmarło ok. 115 tys. więŸniów.

W historii Rosji od XVIII w., potem ZSRR i Federacji Rosyjskiej niezwykle ciekawą i ważną role odegrał konflikt z bitnym ludem północnokaukasmim - z Czeczenami. Historia podboju Czeczenii przez Rosję, walki wyzwoleńcz Czeczenów w XVIII i XIX w., radzieckie panowanie w Czeczenii i powstania czeczeńskie, represje wobec Czeczenów, walka o niepodległość Czeczenii w okresie "pieriestrojki", powstanie niepodległej Czeczenii i wojny rosyjsko-czeczeńskie - to problemy intrygujące, dramatyczne i odsłaniające wiele mechanizmów polityki rosyjskiej i radzieckiej.


Wschodnie losy Polaków

Wschodnie losy Polaków to bogactwo rozmaitych wątków aktywności politycznej, gospodarczej i kulturalnej. Ale zarazem to doświadczenie cierpień. Wątek martyrologiczny, obecny w czasach carskich, szczególnie silnie zaznaczył się w okresie istnienia systemu radzieckiego. Deportacje Polaków i obywateli polskich w głąb ZSRR miały miejsce w latach 30. i 40. XX w. i objeły w sumie setki tysięcy osób. Przebieg i tryb operacji deportacyjnych, liczba i rozmieszczenie ofiar, status prawny zesłańców, warunki ich pracy i życia na zesłaniu to przedmiot licznych opracowań naukowych i publicystycznych, pamiętników, dzieł literatury pięknej.

Jednym z największych skupisk Polaków podlegajšcych w ZSRR masowym przymusowym przesiedleniom był Kazachstan. Deportacje Polaków z radzieckiej Ukrainy do Kazachstanu mialy miejsce w latach 30., następnie trafiła tam znaczna grupa ofiar deportacji z ziem wschodnich II Rzeczypospolitej w latach 1940-1941.

Całkowicie odmiennym regionem, do którego licznie trafili deportowani obywatele polscy, była Komi ASRR.

W wyniku przemieszczeń ludności polskiej dokonywanych po tzw. amnestii w 1941 r. wielkie zbiorowości Polaków znalazły się w Kirgizji i Uzbekistanie, doświadczając tam nowych dramatycznych przeżyć, zostawiając swój ślad w postaci kolejnych tysięcy grobów.

Po wojnie nastapiły masowe przesiedlenia ludności polskiej zamieszkującej Kresy Wschodnie na obszar państwa polskiego w jego nowych granicach. Był to proces dramatyczny: ludzie ci porzucali swe siedziby, środowisko, dorobek całych pokoleń i ruszali w nieznane, do Polski, jakiej nie znali. Samo przesiedlenie, a potem osadnictwo w zupełnie nowych warunkach ze wszystkimi tego konsekwencjami, było traumatycznym przeżyciem.


Kresy Wschodnie

Rozumienie przez Polaków zasięgu terytorialnego Kresów Wschodnich ulegało w toku historii zmianom. Pojęcie kresów w polskim obiegu pierwotnie odnoszące się do stosunkowo słabo kontrolowanych obszarów na południowo-wschodnich rubieżach szlacheckiej Rzeczypospolitej stopniowo stało się desygnatem ziem wschodnich II Rzeczypospolitej. Kresy owe stanowiły swoisty fenomen etniczny i kulturowy, będąc obszarem konfliktu i współżycia różnych grup narodowościowych. Ich mieszkańcy stawali się niejednokrotnie ofiarami dramatycznych przeżyć. Takim okresem były lata II wojny światowej: okupacja radziecka, okupacja niemiecka, walki polsko-ukraińskie, masowe przesiedlenia - wydarzenia te całkowicie odmieniły oblicze Kresów.


Dzieje polskiej myśli politycznej

Dzieje myśli politycznej różnych odłamów polskich socjalistów i polskich syndykalistów w latach 1939-1948.


Najnowsza historia Polski

Powrót kraju do życia po wojnie: odbudowa, kształtowanie sie nowych zasad ekonomicznych, najważniejsze zmiany społeczne. Przemiany ustrojowe w latach 40. Mniejszości narodowe w powojennej Polsce i polityka wobec nich. Procesy zachodzące na ziemiach zachodnich w okresie przemian 1956 r.


Z najnowszych dziejów Wrocławia

Wybrane zagadnienia z historii Wrocławia po II wojnie światowej. Kongres intelektualistów w 1948 r. i jego miejsce w ówczesnych stosunkach międzynarodowych. Warunki życia w mieście w latach 50. Wydarzenia zachodzące we Wrocławiu w 1956 r., przede wszystkim w okresie tzw. Polskiego Października.




Strona główna

Mapa strony

Moje publikacje